Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 của Việt Nam: Doanh nghiệp ứng dụng AI cần chuẩn bị gì?

Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15) được Quốc hội thông qua tháng 12/2025 và có hiệu lực từ 01/3/2026. Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam tạo khung pháp lý toàn diện cho việc nghiên cứu, phát triển, cung cấp và sử dụng AI.

Mô hình quản lý AI theo mức độ rủi ro của Việt Nam đang được quốc tế quan tâm: tại Diễn đàn Hợp tác số Việt Nam – Australia trong Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026 (cuối tháng 10), phía Australia đã tìm hiểu kinh nghiệm này. Vậy doanh nghiệp đang dùng chatbot, công cụ tạo nội dung hay hệ thống tự động hoá bằng AI cần lưu ý gì?

Điểm chính của Luật Trí tuệ nhân tạo

Nguyên tắc “lấy con người làm trung tâm”

Theo Điều 4, AI phải phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người, bảo đảm công bằng, minh bạch, không thiên lệch. Mọi hệ thống AI phải cho phép con người giám sát, kiểm soát và can thiệp khi cần.

Xác định rõ các vai trò

Luật định nghĩa rõ “nhà phát triển“, “nhà cung cấp”, “bên triển khai”, “người sử dụng” và “người bị ảnh hưởng”. Doanh nghiệp cần xác định mình đóng vai trò nào, vì nghĩa vụ pháp lý khác nhau theo từng vai trò.

Luật Trí tuệ nhân tạo quản lý AI theo 3 mức độ rủi ro

Khoản 1 Điều 9 phân loại hệ thống AI thành ba mức: rủi ro cao, trung bình và thấp. Nhà cung cấp tự phân loại trước khi đưa vào sử dụng; nếu khó xác định có thể đề nghị cơ quan quản lý hỗ trợ.

• Rủi ro cao: hệ thống có thể tác động đáng kể đến sức khỏe, tính mạng, quyền lợi hợp pháp, lợi ích công cộng hoặc an ninh quốc gia. Danh mục chính thức hiện có 46 hệ thống. Một số phải qua đánh giá sự phù hợp bởi bên thứ ba độc lập trước khi vận hành. Chịu kiểm tra định kỳ hoặc khi có dấu hiệu vi phạm.
• Rủi ro trung bình: giám sát qua báo cáo, kiểm tra chọn mẫu hoặc đánh giá độc lập.
• Rủi ro thấp: chỉ kiểm tra khi phát sinh sự cố hoặc có yêu cầu bảo đảm an toàn.

Theo đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia, danh mục rủi ro cao không cố định: một hệ thống có thể chuyển từ rủi ro thấp lên cao khi mức tự động hoá tăng, sự giám sát của con người giảm.

Nghĩa vụ với hệ thống rủi ro cao

• Thiết kế bảo đảm khả năng giám sát của con người.
• Xây dựng, cập nhật, lưu trữ hồ sơ kỹ thuật và nhật ký vận hành để phục vụ kiểm tra.
• Người sử dụng phải tuân thủ quy trình vận hành, không tự ý can thiệp làm thay đổi chức năng hệ thống.

Luật Trí tuệ nhân tạo bắt buộc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra

Đây là điểm ảnh hưởng rộng nhất tới doanh nghiệp làm marketing và nội dung. Theo khoản 3 Điều 11, tổ chức triển khai phải thông báo rõ ràng khi công bố nội dung do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa, đặc biệt khi nội dung có thể gây nhầm lẫn về tính xác thực. Nội dung mô phỏng con người hoặc tái hiện sự kiện thật (deepfake) bắt buộc gắn nhãn nhận diện. Sản phẩm nghệ thuật, điện ảnh được áp dụng linh hoạt.

Với website doanh nghiệp, điều này có nghĩa: ảnh, video, giọng nói do AI tạo – nhất là hình ảnh người thật hoặc “khách hàng” – cần được ghi chú rõ ràng.

Thời hạn chuyển tiếp: còn bao lâu?

Với hệ thống AI đã triển khai trước khi luật có hiệu lực, Điều 35 cho phép thời gian chuyển tiếp:

• 18 tháng với lĩnh vực nhạy cảm như y tế, giáo dục, tài chính.
• 12 tháng với các lĩnh vực khác.

Tính từ ngày 01/3/2026, mốc 12 tháng rơi vào đầu tháng 3/2027 – tức doanh nghiệp chỉ còn khoảng 4 tháng để rà soát. Hãy đối chiếu văn bản hướng dẫn chính thức để xác định chính xác thời hạn áp dụng cho trường hợp của bạn.

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Luật không chỉ quản lý mà còn khuyến khích phát triển:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ tài chính, đào tạo, kết nối thị trường để thương mại hóa sản phẩm AI.
• Nhà nước ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ AI trong nước (Điều 18).
• Thành lập Quỹ Phát triển Trí tuệ nhân tạo Quốc gia (Điều 22).
• Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho công nghệ mới chưa rõ ranh giới rủi ro.

Checklist tuân thủ Luật Trí tuệ nhân tạo cho doanh nghiệp

• Kiểm kê toàn bộ công cụ AI đang dùng: chatbot, tạo nội dung, chấm điểm khách hàng, tuyển dụng, tự động hoá.
• Xác định vai trò: bạn là nhà cung cấp, bên triển khai hay chỉ là người sử dụng?
• Tự phân loại rủi ro cho từng hệ thống, ưu tiên rà soát hệ thống liên quan sức khỏe, tài chính, quyền lợi khách hàng.
• Gắn nhãn nội dung AI trên website, mạng xã hội, quảng cáo.
• Lưu nhật ký và hồ sơ kỹ thuật cho các hệ thống quan trọng.
• Giữ con người trong vòng quyết định với các quyết định ảnh hưởng đến khách hàng.
• Bảo vệ dữ liệu: kiểm soát dữ liệu đưa vào công cụ AI, đặc biệt dữ liệu cá nhân.

Kết luận

Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 không nhằm cấm AI mà hướng tới “nhanh – an toàn – nhân văn”. Doanh nghiệp chủ động rà soát sớm sẽ vừa tránh rủi ro pháp lý, vừa xây dựng niềm tin với khách hàng. Nếu bạn cần tư vấn triển khai AI và tự động hoá đúng quy định, hãy liên hệ Gnurt.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý. Nguồn: Học viện An ninh nhân dân, VnExpress.